Ciągłe kłótnie w związku. Dlaczego wracacie do tego samego konfliktu?

„Znowu skończyło się dokładnie tak samo”.

To zdanie dobrze opisuje sytuację par, które nie tyle kłócą się o jedną konkretną rzecz, ile mają poczucie, że każda trudniejsza rozmowa prowadzi je w to samo miejsce.

Raz chodzi o obowiązki. Innym razem o pieniądze, dzieci, pracę, seks, telefon albo sposób spędzenia weekendu. Temat się zmienia, przebieg rozmowy zostaje ten sam. Jedna osoba zgłasza problem. Druga słyszy w tym krytykę. Pojawia się obrona, podniesiony głos albo milczenie. Pierwsza osoba odbiera tę reakcję jako kolejny dowód, że nie jest słuchana. Po kilku minutach nie rozmawiacie już o tym, od czego zaczęliście.

Jeśli ciągle kłócicie się o to samo, problemem nie jest wyłącznie temat kolejnego konfliktu. Warto przyjrzeć się też schematowi, który uruchamia się między Wami.

Czy częste kłótnie oznaczają, że ze związkiem jest coś nie tak?

Sam fakt, że w związku pojawiają się konflikty, niewiele mówi o tym, czy relacja jest udana. Dwie osoby mogą się kochać i różnić się w potrzebach, w podejściu do pieniędzy, wychowania dzieci, seksualności, bliskości albo sposobu spędzania wolnego czasu.

Więcej mówi to, co dzieje się z tymi różnicami. Warto przyjrzeć się sposobowi prowadzenia sporów, jeśli zauważacie, że:

• niewielka uwaga szybko zamienia się w dużą kłótnię,
• wracają te same argumenty i pretensje,
• w rozmowie pojawiają się sytuacje sprzed miesięcy lub lat,
• jedna osoba coraz mocniej naciska na rozmowę, a druga coraz bardziej jej unika,
• trudno zakończyć konflikt bez poczucia, że ktoś wygrał, a ktoś przegrał,
• po kłótni przychodzą długie okresy ciszy albo dystansu,
• coraz częściej rezygnujecie z rozmowy, bo „i tak wiadomo, jak to się skończy”.

Pytanie „kto tym razem zaczął?” rzadko coś w takiej sytuacji zmienia. Więcej daje spojrzenie na całą sekwencję.

Kłótnia a przemoc: kiedy ten tekst nie jest właściwą pomocą

Częste konflikty i przemoc to dwie różne sprawy. Jeśli w związku dochodzi do przemocy fizycznej, seksualnej, psychicznej lub ekonomicznej, priorytetem nie jest nauka „lepszej komunikacji”. Wspólna sesja może wtedy zwiększyć ryzyko dla osoby doznającej przemocy, bo to, co powie w gabinecie, ma konsekwencje po powrocie do domu.

W takiej sytuacji nie prowadzimy terapii par. Zaczynamy od wsparcia indywidualnego lub interwencji kryzysowej. Jeśli potrzebujesz pomocy teraz:

• 112: numer alarmowy, gdy sytuacja jest niebezpieczna.
• 800 120 002: Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy Domowej „Niebieska Linia”. Całodobowo, połączenie bezpłatne.
• 800 70 2222: Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym. Całodobowo, połączenie bezpłatne.

Dalsza część tekstu dotyczy konfliktów, w których obie osoby są bezpieczne.

Dlaczego wciąż kłócicie się o to samo?

W podejściu poznawczo-behawioralnym patrzymy nie tylko na to, co wydarzyło się między partnerami, ale też na to, jak każda osoba zinterpretowała tę samą sytuację. Między wydarzeniem a reakcją mieści się jeszcze znaczenie, które mu nadajemy (Epstein i Zheng, 2017).

Prosty przykład. Jedna osoba wraca znacznie później z pracy i wcześniej o tym nie uprzedza.

Dla osoby, która czeka w domu, może to wyglądać tak:

• Fakt: partner wrócił później i nie napisał.
• Interpretacja: „W ogóle się ze mną nie liczy. Gdybym była dla niego ważna, dałby znać”.
• Emocje: złość, rozczarowanie, poczucie bycia nieważną.
• Reakcja: „Jak zwykle masz gdzieś, że na Ciebie czekam”.

Druga osoba słyszy to zdanie i dopisuje do niego własne znaczenie:

• Interpretacja: „Znowu jestem atakowany. Cokolwiek zrobię, będzie źle”.
• Emocje: złość, frustracja.
• Reakcja: „Nie będę się tłumaczył z każdej minuty swojego życia”.

Pierwsza osoba dostaje w tej odpowiedzi potwierdzenie swojej początkowej myśli: „Właśnie. Naprawdę go nie obchodzi, jak się czuję”. Mówi więc jeszcze ostrzej. W kilka minut rozmowa o spóźnieniu staje się rozmową o całym związku.

Sytuacja → interpretacja → emocje → zachowanie → reakcja drugiej osoby → kolejna interpretacja.

Nie chodzi o to, że każda interpretacja jest błędna, ani o to, żeby ignorować zachowanie, które rzeczywiście jest problemem. Reakcja nie bierze się jednak wyłącznie z tego, co zrobiła druga osoba. Bierze się też z tego, co jej zachowanie dla nas znaczy. A to samo zdarzenie dwie osoby mogą rozumieć zupełnie inaczej.

Co naprawdę jest tematem kłótni?

Pary przychodzą z konkretami. „Nie pomaga w domu”. „Cały czas siedzi w telefonie”. „Za dużo wydaje”. „Nie interesuje się seksem”. „Pozwala dzieciom na wszystko”. „Nigdy nie chce nigdzie wyjść”.

Te sprawy bywają realne i warto szukać dla nich rozwiązań. Pod nimi leży zwykle druga warstwa: znaczenie, jakie dana sytuacja ma dla każdej osoby.

• Spór o obowiązki: „Nie mogę na Tobie polegać”.
• Kłótnia o telefon: „Nie jestem dla Ciebie ważna”.
• Konflikt o wydatki: „Nie czuję się przy Tobie bezpiecznie”.
• Spór o seks: „Już mnie nie chcesz” albo, z drugiej strony, „Moje granice nie są respektowane”.

W kłótni rzadko wypowiadamy właśnie te zdania. Zamiast „kiedy podejmujesz taką decyzję beze mnie, zaczynam się bać, że moje zdanie nie ma dla Ciebie znaczenia” pada „ty zawsze robisz, co chcesz”. Drugie zdanie znacznie łatwiej uruchamia obronę.

Nacisk i wycofanie, czyli jak powstaje błędne koło

Jednym z najlepiej opisanych wzorców konfliktu jest układ, w którym jedna osoba coraz mocniej dąży do rozmowy lub zmiany, a druga coraz bardziej się wycofuje (Christensen i Heavey, 1990).

nacisk → wycofanie → większy nacisk → większe wycofanie

Osoba naciskająca myśli zwykle: „gdyby mu zależało, chciałby ze mną o tym rozmawiać”. Ponawia więc pytania, podnosi głos, wraca do tematu, domaga się odpowiedzi od razu.

Druga osoba rozumie to samo zupełnie inaczej: „cokolwiek powiem, zostanie użyte przeciwko mnie”. Milczy, zmienia temat, wychodzi z pokoju, odpowiada coraz krócej.

Dla pierwszej osoby to sygnał: „wiedziałam, znowu mnie ignoruje”. Nacisk rośnie.

Dwie rzeczy warto tu dopowiedzieć, bo zmieniają sposób patrzenia na ten układ.

Po pierwsze, role nie są przypisane do osób na stałe. W badaniu, w którym pary przez piętnaście dni opisywały swoje codzienne konflikty w domu, rolę naciskającą częściej przyjmowała ta osoba, która akurat podnosiła daną sprawę (Papp, Kouros i Cummings, 2009). Zmienia się temat, zmieniają się role.

Po drugie, wzorzec ten pojawiał się w tym badaniu najczęściej wtedy, gdy rozmowa dotyczyła samej relacji: bliskości, sposobu porozumiewania się, zaangażowania. Przy innych tematach występował rzadziej. Rozmowa o „nas” jest po prostu trudniejsza niż rozmowa o zmywarce.

Konflikty prowadzone w ten sposób wiązały się też z większą złością i smutkiem, rzadszym szukaniem rozwiązania i mniejszą szansą, że sprawa zostanie domknięta (Papp i in., 2009). Nie znaczy to, że odpowiedzialność obu osób za każde zachowanie jest identyczna. Znaczy tyle, że sam sposób prowadzenia rozmowy dokłada się do jej wyniku i można go zauważyć wcześniej niż na końcu awantury.

Dlaczego w środku kłótni trudno spokojnie rozmawiać?

Rada „usiądźcie i spokojnie porozmawiajcie” jest sensowna dopóty, dopóki obie osoby są w stanie taką rozmowę prowadzić. Przy silnym pobudzeniu emocjonalnym trudniej słuchać, rozważyć inne wyjaśnienie sytuacji i dobierać słowa.

Łatwiej wtedy:

• przerwać drugiej osobie,
• używać słów „zawsze” i „nigdy”,
• przypisywać partnerowi intencje,
• wracać do wcześniejszych konfliktów,
• bronić się, zanim usłyszy się cały zarzut,
• powiedzieć coś, czego się później żałuje.

Dlatego czasem najlepszym sposobem na dokończenie rozmowy jest jej chwilowe przerwanie. Nie chodzi o trzaśnięcie drzwiami i wielogodzinną ciszę. Pomocna przerwa zawiera informację, że wrócicie do tematu, i konkretny moment powrotu:

„Jestem teraz za bardzo zdenerwowany, żeby dobrze Cię słuchać. Potrzebuję pół godziny. Wróćmy do tego po kolacji”.

Przerwa ma obniżyć napięcie, a nie zastąpić rozmowę. Jeśli temat nigdy nie wraca, to już unikanie.

Jak rozpoznać własny schemat? Pięć pytań po kłótni

Przerwanie powtarzalnego konfliktu nie polega na znalezieniu jednego zdania, po którym każda rozmowa będzie spokojna. Zaczyna się od zauważenia, co dzieje się chwilę przed eskalacją. Możecie przejść ostatnią kłótnię według pięciu pytań, każde osobno i dla siebie.

1. Co dokładnie się wydarzyło?

Opiszcie sytuację tak, jak zobaczyłaby ją kamera. Zamiast „znowu mnie zignorował” — „kiedy mówiłam, przez około minutę patrzył w telefon i nie odpowiedział”. To nie przesądza, że ignorowanie nie miało miejsca. Pozwala oddzielić obserwację od wniosku.

2. Co wtedy pomyślałam lub pomyślałem?

Zwykle najważniejszy moment. „Nie obchodzi go to”. „Znowu mnie ocenia”. „Próbuje mną rządzić”. „Nie mogę na niej polegać”. „Nigdy nie jestem wystarczająco dobry”. Myśl, która pojawia się w tej sekundzie, ustawia emocję przychodzącą chwilę później.

3. Co poczułam lub poczułem?

Złość zauważa się najłatwiej i rzadko jest jedyną emocją. Pod nią bywa rozczarowanie, smutek, lęk, wstyd, poczucie odrzucenia albo bezradność.

4. Co zrobiłam lub zrobiłem?

Tu warto być bardzo konkretnym. Podniosłem głos? Zacząłem krytykować? Przestałam odpowiadać? Wyszłam z pokoju? Wróciłem do trzech wcześniejszych sytuacji?

5. Jak druga osoba mogła odczytać moją reakcję?

To pytanie pokazuje miejsce, w którym koło się zamyka. Jeśli próbuję odzyskać kontakt coraz ostrzejszymi pretensjami, partner raczej nie usłyszy „zależy mi na Tobie i chciałabym poczuć się ważna”. Usłyszy „jesteś beznadziejny” i odpowie właśnie na to.

Dwie zmiany, które obniżają napięcie w rozmowie

Mówcie o własnym doświadczeniu, nie o intencjach partnera

W konflikcie łatwo przejść od opisu zachowania do przekonania, że wiemy, dlaczego druga osoba coś zrobiła. „Specjalnie mnie prowokujesz”. „Robisz to, żeby mnie ukarać”. „Nie odezwałeś się, bo masz mnie gdzieś”. „Wiedziałaś, że mnie to zdenerwuje”.

Intencji drugiej osoby nie da się zaobserwować. Własne doświadczenie można opisać: „kiedy nie odezwałeś się przez cały dzień, pomyślałam, że nie jestem dla Ciebie ważna. Było mi przykro i chciałabym wiedzieć, co się wtedy działo”. Taki komunikat nie gwarantuje spokojnej rozmowy, ale zostawia miejsce na odpowiedź, zamiast zakładać z góry jej treść.

Jeden temat na jedną rozmowę

Rozmowa zaczyna się od niepozmywanych naczyń, po chwili dotyczy wakacji sprzed roku, następnie teściów, pieniędzy i tego, kto bardziej poświęcił się dla rodziny. Im więcej wątków naraz, tym mniejsza szansa na domknięcie któregokolwiek.

Pomaga proste ustalenie: „porozmawiajmy najpierw tylko o tym, co wydarzyło się dzisiaj. Do drugiej sprawy wrócimy osobno”. Ma to szczególne znaczenie w parach, u których przez dłuższy czas nazbierało się wiele niewypowiedzianych pretensji.

Czego lepiej nie robić, gdy próbujecie przerwać schemat

Kilka strategii daje chwilową ulgę i jednocześnie utrudnia rozwiązanie sprawy:

• prowadzenie rozmowy po to, żeby udowodnić swoją rację,
• zbieranie argumentów w trakcie wypowiedzi partnera zamiast słuchania,
• grożenie rozstaniem przy każdej kłótni, jeśli nie jest to decyzja, którą naprawdę rozważacie,
• wielogodzinne „ciche dni” jako forma karania,
• obrażanie, wyśmiewanie i poniżanie,
• oczekiwanie natychmiastowego rozwiązania przy bardzo silnych emocjach,
• rozstrzyganie poważnych spraw późno w nocy, po alkoholu albo przy dzieciach.

Celem nie jest związek bez konfliktów. Realniejszym celem jest prowadzenie ich w sposób, który nie narusza poczucia bezpieczeństwa i pozwala wrócić do kontaktu.

Kiedy warto rozważyć terapię par?

Nie trzeba czekać, aż związek znajdzie się na granicy rozpadu. Konsultację warto rozważyć szczególnie wtedy, gdy:

• każda próba rozmowy kończy się podobnym konfliktem,
• coraz trudniej rozmawiać bez obrony albo ataku,
• jedno z Was stale naciska, a drugie wycofuje się z kontaktu,
• po kłótniach długo nie potraficie wrócić do zwykłej rozmowy,
• dawne konflikty regularnie wracają,
• jest coraz mniej bliskości, czułości lub seksu,
• zaczynacie unikać ważnych tematów w obawie przed kolejną awanturą,
• próbowaliście już zmienić sposób rozmawiania, ale po pewnym czasie wracacie do tego samego.

Na terapii par w Poznaniu i online w Centrum Oddech pracujemy na konkretnych sytuacjach z Waszego tygodnia: co się wydarzyło, jak każda osoba to zrozumiała, jakie emocje się pojawiły i które reakcje podtrzymują konflikt. Pierwsze spotkanie jest konsultacją i służy nazwaniu problemu oraz ustaleniu, nad czym właściwie chcecie pracować. Nie ustalamy, kto jest winny.

Badania nad terapią par wskazują, że wiąże się ona średnio z poprawą satysfakcji z relacji, sposobu porozumiewania się i bliskości emocjonalnej. Efekty różnią się jednak między parami, a celem pracy nie zawsze jest pozostanie razem (Roddy i in., 2020). Czasem rezultatem jest poprawa relacji. Czasem lepsze zrozumienie własnych potrzeb albo bardziej świadoma decyzja o przyszłości związku.

Spotkania par prowadzą w Oddechu Karolina Zawrotniak i Julia Witkiewicz. Pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym, w gabinecie w Poznaniu i online. Do konsultacji zapraszamy pary niezależnie od płci, orientacji, tożsamości płciowej, stażu i formalnego statusu związku.

Jeśli druga osoba nie chce przyjść, możesz umówić konsultację psychologiczną dla siebie i przyjrzeć się własnym reakcjom w konflikcie oraz temu, czego potrzebujesz w tej relacji.

Jeśli problemem w Waszej relacji jest już nie tyle otwarty konflikt, ile stopniowe oddalenie i życie obok siebie, przeczytajcie również: Wypalenie w związku. Jak odbudować bliskość?

Najczęstsze pytania o ciągłe kłótnie w związku

Czy częste kłótnie oznaczają koniec związku?

Sama częstotliwość konfliktów niewiele mówi o przyszłości relacji. Ważniejsze jest to, jak konflikty przebiegają, czy po nich potraficie wrócić do kontaktu i czy obie osoby są gotowe przyjrzeć się własnym reakcjom.

Dlaczego ciągle kłócimy się o drobiazgi?

Drobna sytuacja może nieść duże znaczenie. Niepozmywane naczynia bywają odczytane jako „wszystko jest na mojej głowie”, spóźnienie jako „nie jestem ważna”, a pytanie partnera jako „znowu jestem kontrolowany”. Reakcja bywa wtedy silniejsza, niż sugerowałby sam temat rozmowy.

Jak przestać kłócić się o to samo?

Najpierw warto rozpoznać cały schemat: co uruchamia konflikt, jak każda osoba interpretuje sytuację, jakie emocje się pojawiają i jak jedna reakcja pociąga za sobą kolejną. Dopiero wtedy widać miejsca, w których da się świadomie zareagować inaczej.

Czy przerwanie kłótni to uciekanie od problemu?

Nie, jeśli przerwa obniża napięcie i obie osoby wiedzą, kiedy wracają do rozmowy. Unikanie zaczyna się wtedy, gdy temat jest wielokrotnie odkładany i nigdy nie zostaje podjęty.

Czy na terapię par można przyjść, jeśli nie jesteśmy małżeństwem?

Tak. Terapia par nie jest przeznaczona wyłącznie dla małżeństw. Znaczenie ma relacja i sprawa, nad którą chcecie pracować, a nie formalny status związku.

Artykuł ma charakter psychoedukacyjny. Nie zastępuje konsultacji psychologicznej ani indywidualnej oceny sytuacji konkretnej pary.

Autorka: Karolina Zawrotniak, psycholog, seksuolog i psychotraumatolog, założycielka Centrum Oddech. Pracuje w nurcie poznawczo-behawioralnym, jest członkinią Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej i regularnie poddaje swoją pracę superwizji.

Źródła:

• Christensen, A., & Heavey, C. L. (1990). Gender and social structure in the demand/withdraw pattern of marital conflict. Journal of Personality and Social Psychology, 59(1), 73–81. https://doi.org/10.1037/0022-3514.59.1.73
• Epstein, N. B., & Zheng, L. (2017). Cognitive-behavioral couple therapy. Current Opinion in Psychology, 13, 142–147. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2016.09.004
• Papp, L. M., Kouros, C. D., & Cummings, E. M. (2009). Demand-withdraw patterns in marital conflict in the home. Personal Relationships, 16(2), 285–300. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.2009.01223.x
• Roddy, M. K., Walsh, L. M., Rothman, K., Hatch, S. G., & Doss, B. D. (2020). Meta-analysis of couple therapy: Effects across outcomes, designs, timeframes, and other moderators. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 88(7), 583–596. https://doi.org/10.1037/ccp0000514