Jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłych? DIVA-5 krok po kroku

W Oddechu diagnoza ADHD u osób dorosłych jest rozłożona na trzy spotkania: dwie części wywiadu klinicznego DIVA-5 oraz spotkanie poświęcone omówieniu wyników i rekomendacji. Nie jest to jedyny możliwy model — sam wywiad DIVA-5 trwa zwykle od godziny do półtorej i bywa przeprowadzany podczas jednej dłuższej wizyty. Rozłożenie go na etapy daje czas na spokojne zebranie informacji o dzieciństwie i na analizę materiału przed omówieniem wniosków.

Proces pozwala ocenić, czy zebrane informacje wskazują na spełnienie kryteriów ADHD według klasyfikacji DSM-5. Jeśli kryteria nie są spełnione, omawiamy możliwe inne wyjaśnienia trudności oraz ewentualne wskazania do dalszej diagnostyki. W tym artykule opisujemy każdy etap, żebyś wiedział lub wiedziała, czego się spodziewać.

Czym jest DIVA-5?

DIVA-5 (Diagnostic Interview for ADHD in Adults) to częściowo ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny opracowany przez holenderską DIVA Foundation, oparty na kryteriach ADHD z klasyfikacji DSM-5. Diagnosta omawia z Tobą po kolei każde z 18 kryteriów objawowych: 9 dotyczących nieuwagi oraz 9 dotyczących nadruchliwości i impulsywności.

Każdy objaw jest sprawdzany dwukrotnie: w życiu dorosłym i w dzieciństwie. Według DSM-5 kilka objawów ADHD musi być obecnych przed 12. rokiem życia. Nie oznacza to, że każdą dzisiejszą trudność trzeba odtworzyć we wspomnieniach z dzieciństwa — DIVA Foundation przyjmuje, że „kilka” to co najmniej trzy objawy w jednym z dwóch obszarów. Trudności, które pojawiły się dopiero w dorosłości, nie spełniają kryterium wieku początku i wymagają rozważenia innych przyczyn.

DIVA-5 nie jest testem, który po zsumowaniu punktów daje wynik dodatni albo ujemny. To narzędzie porządkujące rozmowę kliniczną: psycholog wykorzystuje je jako element diagnozy psychologicznej, uwzględniając przebieg objawów, ich wpływ na codzienne funkcjonowanie i możliwe inne wyjaśnienia trudności.

Krok 1: pierwsza część wywiadu

Pierwsze spotkanie to szczegółowa ocena objawów. Diagnosta pyta o konkretne sytuacje z Twojej codzienności: jak wygląda u Ciebie kończenie zadań, pilnowanie terminów, słuchanie w rozmowie, gubienie rzeczy, siedzenie w miejscu podczas spotkań, przerywanie innym. DIVA-5 zawiera dla każdego kryterium przykłady typowych zachowań u dorosłych i u dzieci, co ułatwia ocenę, czy dane doświadczenie faktycznie odpowiada objawowi.

Ta sama lista pytań dotyczy dzieciństwa, zwykle okresu między 5. a 12. rokiem życia. Jeśli nie pamiętasz szczegółów, to normalne — pomocne bywają świadectwa szkolne z uwagami nauczycieli, wcześniejsze opinie z poradni albo relacja rodzica.

Krok 2: wpływ objawów na życie i wywiad uzupełniający

Samo występowanie objawów nie wystarcza do rozpoznania. DSM-5 wymaga, żeby kilka objawów występowało w co najmniej dwóch ważnych środowiskach, na przykład w domu i w pracy, oraz żeby istniały wyraźne dowody, że zakłócają one funkcjonowanie lub obniżają jego jakość. DIVA-5 porządkuje tę ocenę, sprawdzając wpływ trudności w pięciu obszarach: praca i edukacja, relacje i życie rodzinne, kontakty towarzyskie, czas wolny i zainteresowania oraz poczucie własnej wartości i obraz siebie.

Sama DIVA-5 pyta wyłącznie o podstawowe objawy ADHD i nie służy do rozpoznawania depresji, zaburzeń lękowych ani innych możliwych przyczyn trudności. Dlatego drugie spotkanie obejmuje również wywiad uzupełniający: o nastrój, lęk, sen, używanie substancji, stan zdrowia i przebieg rozwoju. Problemy z koncentracją, pamięcią i organizacją występują bowiem także w depresji, zaburzeniach lękowych, chorobie afektywnej dwubiegunowej, przy przewlekłym stresie, zaburzeniach snu oraz w związku z używaniem substancji. Współwystępowanie jest częste — DIVA Foundation szacuje je na około 75% osób z ADHD.

Dlatego proces jest rozłożony na więcej niż jedno spotkanie. Kwestionariusz przesiewowy wypełniony w internecie nie zastąpi pełnej oceny klinicznej.

Krok 3: omówienie wyników

Trzecie spotkanie jest poświęcone wnioskom. Dowiesz się, czy zebrane informacje wskazują na spełnienie kryteriów ADHD i jaka prezentacja objawów wyłania się z badania: z przewagą nieuwagi, z przewagą nadruchliwości i impulsywności albo mieszana. Jeśli kryteria nie są spełnione, omawiamy możliwe inne wyjaśnienia trudności oraz ewentualne wskazania do dalszej diagnostyki.

Dostajesz też rekomendacje dalszego postępowania: może to być psychoterapia, praca nad strategiami organizacji codzienności albo konsultacja psychiatryczna.

Kto stawia rozpoznanie ADHD?

ADHD jest rozpoznaniem medycznym, a formalnie stawia je lekarz psychiatra — on też ocenia, czy wskazana jest farmakoterapia. W praktyce ścieżka diagnostyczna zwykle łączy dwa kroki: psycholog przeprowadza ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny i badanie psychologiczne, a psychiatra na tej podstawie potwierdza rozpoznanie i ustala postępowanie.

Badanie w Oddechu jest tym pierwszym krokiem. Kończy się wnioskami diagnostycznymi i opinią psychologiczną, które możesz wykorzystać podczas konsultacji psychiatrycznej. Psycholog nie przepisuje leków.

Czy do wywiadu potrzebna jest bliska osoba?

Udział bliskiej osoby nie jest warunkiem rozpoczęcia badania, ale DIVA Foundation zaleca, żeby informacje od osoby badanej uzupełnić — jeśli to możliwe — relacją kogoś, kto znał ją jako dziecko, zwykle rodzica lub bliskiego krewnego. Rodzic często pamięta z Twojego dzieciństwa więcej niż Ty.

Jeśli to niemożliwe, pomocne bywają świadectwa szkolne, wcześniejsze opinie psychologiczne albo dokumentacja medyczna. Brak takich materiałów nie przekreśla diagnostyki, ale może wpływać na to, jak pewne będą wnioski dotyczące dzieciństwa.

Ile trwa i ile kosztuje badanie?

W Oddechu diagnoza ADHD dla dorosłych obejmuje trzy spotkania i kosztuje 900 zł. Cena zawiera obie części wywiadu DIVA-5 oraz omówienie wyników wraz z wnioskami i rekomendacjami. Terminy ustalamy tak, żeby między wywiadem a omówieniem wyników był czas na analizę zebranych informacji; zwykle całość zajmuje kilka tygodni.

Szczegóły badania znajdziesz na stronie diagnozy ADHD dla dorosłych.

Ten artykuł ma charakter psychoedukacyjny i nie zastępuje badania. Na jego podstawie nie da się rozpoznać ani wykluczyć ADHD.

Źródła:

• Kooij, J.J.S., Francken, M.H., Bron, T.I. (2019). Diagnostic Interview for ADHD in adults, 3rd ed. (DIVA-5). DIVA Foundation. divacenter.eu
• American Psychiatric Association (2022). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th ed., Text Revision (DSM-5-TR)
• Gondek, T.M., Stramecki, F., Cieśla, M. i in. (2025). Diagnostyka i postępowanie terapeutyczne u dorosłych z ADHD. Rekomendacje Sekcji Kształcenia Specjalizacyjnego Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i koalicji organizacji na rzecz osób z ADHD — aktualizacja. Psychiatria Spersonalizowana, 4(1), 80–115
• National Institute for Health and Care Excellence (2018, ost. akt. 2019). Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87)